SINLUNG PEOPLES MOVEMENT AGAINST DAMS
Pathien mi pek ram, tiena-tlanga inthawk ei hluo le ei pi ei pu hai in himtaka an min thlasawng pek ram hai chu vawisun hin, sawrkar, corporation le company hrang hrang haiin hmasawnna hming chawiin suk chereua, mi hluosuok dingin thang an khaw mek. Nu le Pa ang hlawla milo thuoitu le mi chawilien ve tu, ei rama ei tui, ei vadung achien alien aum popo chu khuopa Dams siemna ding hmalakna hai chun mihriem le hnam ei nina le ei hnam ro popo chimral dingin tha an suo mek. Chuong vadung hai chu Tuiruong le Tuivai (1500 MW), Tuiriel (60 MW), Tuivawl (60 MW), Tuivai (210 MW), Serlui (12MW), hai an nih. Tuta Dams project in a suoksiet lo ding hmun ahim sun ding, khuo pali (4) (Palsang, Zohmun, Mauchar, Khawdungsei) hai ram chu sa huon (Pualreng Wildlife Sanctuary) a siem dingin riruong aum nawk a. Tuta khuo pali hai chu sawrkarin sum tlawmte peka an khuo le tui maksan dingin an nawr mek bawk. Pualreng Wildlife Sanctuary chu aum hma deiin Mizoram inchuklaibu a hai chu zieklutin alo um der tah.
Tuta project riruonga um hai bawlna ding leiin ei ram sunga khuo tamtak chu hluo nawk thei talo dingin inremna lekhaa (Memorandum of Understanding) hai ziek fel alo ni tah. Tuta project hai hin Sinlung Hills (Mizoram) a ringawt khawm hin Vai nuoi hnih neka tam sinthaw dingin thuoilutin um an tih. Chubakah, sipai singtelin belsa bawk atih. Chanchintha mansapui bangnaa ei nei rama hai chun zinga chu milem biekna in, temple le mosque haiin an hluo sip ta ding anih. Ei inring hma in "Ei Ram" le ei rohlu popo chu ei chan ding um meu lovin ei en liem el thei ding ani tah.
Inhrietthiemna Thuthlung (Memorandum of Understanding) an zieka hin ei ram le ei tui kama tiena tlanga inthawka muong taka lo cheng tah, Sinlung suok Hmar mipuihai an rawn hmasa naw bakah an remtina lak a ni bawk nawh. Hi Thuthlung (MoU) hi Dam an bawl tumna le a se vel Vangai Tlang (Manipur), Sinlung Hills (Mizoram), a vadung hnâr tienga um le a vadung suo tieng Barak Valley (Assam) a cheng Hmar mipuihaiin an hrietpui bawk nawh.
Inthukop le chan insema Dams bawl dinga thuthlung ziektu hai hin a rama cheng Hmarhai zalenna chanvo an namnul bakah, an thilthawin a suksiet ding an ram leilung le vadung, a thing le ruo le a sunga hnuoi hausakna inphumhai chu an sut lawk naw a, hril khom an hril sa naw hrim hrim. Chuleiin, hi Thuthlung (MoU) hin India Danpui a bawsiet a, hlei a nei a, indikna a pai naw a, mipui ro inrelna thuthlung a kal bawk a nih.
Ei ram leilung le a hausakna nasa taka an suksiet bakah a rama chenghai chu hmun thar khuorna ding le an inbengbelna ding iengkhawm siem mumal si loin, ei piengvo le ei zalenna chanvo chu suosampek le hnawt suokin um ei ta;a hmun le hmain a dier le dier lo ding chieng taka en fel hmasa si loa an bawl ding ani leiin, nasa takin sietna intlun bawk atih. Hmun tam takah, danin a phut angin, hieng Dam an bawlna hrim hrimah khawtlang le a mi chenghai chunga nghawng a nei dan ding en chiengna, Environmental Impact Assessment (EIA) le Social Impact Assessment (SIA) nei ngei ngei hlak a nia chu ei ram sungah Dams um ding hai ruok chu abawltu ding haiin enfelna le enfiena sin a thaw naw a, a tuortu ding mipuihai kuomah thil ngirhmun indik tak a phawr lang nuom bawk nawh. Sawrkarin dan a zamhai chu zawm nekin bawsiet a hau lem leiin a ram le mipui chunga sietna rapthlak tak intluntu a hung inchang ta lem a nih. Khawtlang le mihriem, a ram leilung himna le sik le sa chunga sietna rapthlak a hung intlun ding hi ieng khawmin a man zo nawh.
Tu lai hnai ela Thuthlung (MoU) an ziek hi a ram pheka sietna intlun theitu ding thil a ni leiin pawm thei a ni nawh. Ngaituona hmang lo le lunginsietna thang loa insuosamna hmangruo a ni ding a ni nawh. Ei tui ei vadung hai hi Sawrkar dang dangin ramri a hmangin ei mipuihai ram bung hrang hrangah mi the dar sienla khawm, hi hmun hi Hmar hai histawri intanna tobul, ei Ruonglevaisuo, ei mipuihai hnam khata thlung khawmtu, ei hmun thienghlim a nih. Hi hmun hi ei phalna thang loin tu khawmin an suosam ding a ni nawh. Hi hmun humhal le vawng him hi ei hnam damna le hringna le inzawm tlat a nih.
Mani hlawkna ding ringawt hnawt ngar ngar ram dang miin mi hung rûn a, ei vadung hai, ei ram leilung le a sunga hausakna hai nuom nuoma an hung suosam le rok phal thei naw mei niu.Mipui lungril thu hnè tuma a tawtawrawta thang, thu khingbai khekpuituhai hi kut fai lo, thil thaw pei lo le bulthrut nei lo an ni leiin mipui aiawtu rawl an ni thei nawh. Thu lai zawng loa thu khingbai hmanga indawr tumna hi a kakhawk tuortu ding aram neitu haiin thudik an hriet ding dangna chauh a nih. Hienga indik lo taka insoisakna hi a fe pei phal ding a ni nawh.
Tu lai hnai ela a rûk a ràl anga Thuthlung (MoU) an ziek hin a ram hluotu le neitu Hmar mipuihai le an chanvo le khuo le tui an nina an uksak nawh ti an suklang. A sukpuitlingtu dinga ruothaiin iengti kong zawngin am hma an lak ding ti khawm a ram mipuihaiin hriet lawkna ieng khawm an nei nawh. Hi Thuthlung hi ‘hlawkna’ le ‘hmasawnna’ ringawt hisapnain an mit sukdel a, a rama chenghai chunga sietna bur khum tum tuhai hmalakna a ni leiin beiseina pam puom, tak ram le inzawlna nei lo, muong taka a rama chenghai khawsakna le an fakzawngna thing le ruo le an vadung hai sukcheureuna ding a nih. Hi Dams hai hin thil tha lo a hung nghawng suok dinghai chu thuthlung ziektuhai hin an hmu thel duoi a nih. Hi Thuthlung hi Hmarhai ta dinga hliemna, hlei nei, an zalenna le khuo le tui an nina laka hnawchepna a ni leiin thuthlung ziektuhai hin inrang taka thupha an chawi a ngai.
Hi Thuthlung hi a tuor nasatu ding tak, Dam an bawlna ding ram hluotu Hmar mipuihaiin ei hrietpui lo, ei remtipui lo, ei ring zo lo le ei hnawl chu a nih. Chuleiin, theinghila um Hmar mipuihai chu to trawkin ei um ahun ta nawh. Hi thu le inzawmin hungtlung ding September 28, 2010, 11:00 AM khin ei ram le ei hnam humhalna ding, ei lungawinawna inentirna leh ei chan sie tah siem that na dingin Aizawla (Chanmari- Assembly House) lam hrawna (Peaceful Protest Rally) ei nei ding anih. Hi rally a ding hin Committee, Sinlung Peoples Movement Against Dams, indin anih. Tlawmnngaina insangtak insuoa hi hun pawimawtak a hin hung thang ngei ding leh atulna kawng tamtaka thangpui dingin fiel le inhriettir in nih. Ei hun pawimawtak ei hlawtling theina dingin Pathien thangpuina mi ngen puia tawngtainaa lo san dingin ngen in ni bawk.
Pathien zara ram le hnam ta ding in ditsak
DAVID BUHRIL
Chairman
KHAWLREMTHANG
Convenor
Sinlung Indigenous Peoples Human Rights Organisation,
SIPHRO/ Sinlung Hills
No comments:
Post a Comment